Odmowa obsługi bez maseczki a prawa osób zwolnionych z jej noszenia

Zapytania prasowe do sieci sklepów

20 sierpnia 2020 r.


Sieć IKEA zamieściła na swoim profilu w portalu społecznościowym Facebook komunikat, że nie będzie obsługiwać w swoich sklepach osób niezakrywających twarzy - poza osobami zwolnionymi z tego obowiązku na mocy przepisów prawa. Zasadne jest zatem pytanie, w jaki sposób sieć zamierza w praktyce weryfikować spełnienie przez danego klienta prawnych przesłanek zwolnienia.
Zgodnie z rządowym rozporządzeniem powyższego nakazu nie stosuje się m.in. do osoby, która nie może zakrywać ust lub nosa z powodu całościowych zaburzeń rozwoju, zaburzeń psychicznych, niepełnosprawności intelektualnej w stopniu umiarkowanym, znacznym albo głębokim. Nie jest zatem jasne, czy konieczne będzie w takim wypadku okazywanie zaświadczeń lekarskich, a jeśli tak - to komu konkretnie w sklepie. Niepodobna wyobrazić sobie bowiem sytuacji, że tego rodzaju wrażliwe dane będą udostępniane w kolejce przy kasie.

Podkreślenia wymaga w tym miejscu, że zakres zwolnienia został zakreślony w rozporządzeniu dość szeroko. Obejmuje nie tylko upośledzenia widoczne gołym okiem (abstrahując już nawet od kwalifikacji personelu sklepu do oceny takich zaburzeń), ale też całą gamę zaburzeń niemożliwych do wykrycia bez przeprowadzenia specjalistycznych testów. Przykładowo do całościowych zaburzeń rozwoju zalicza się tzw. zespół Aspergera – wprost zresztą wymieniony w portalu Ministerstwa Zdrowia i NFZ jako jedna z przypadłości mogących stanowić podstawę zwolnienia. Zespół ten charakteryzuje się m.in. uporczywymi trudnościami w akceptowaniu zmian i ograniczoną elastycznością myślenia, co objawia się działaniem w codziennym życiu według stałych, utartych schematów czy rytuałów, w tym w trakcie robienia zakupów. W zależności od stopnia nasilenia zaburzenia osoby cierpiące na tę przypadłość mogą odczuwać trudny do przezwyciężenia opór przed przełamaniem wyuczonego schematu robienia zakupów w sklepie, choćby przez dokonanie dodatkowej, niewykonywanej dotąd czynności, jaką jest założenie maseczki lub przyłbicy. Jednocześnie przy charakterystycznych dla zespołu Aspergera ograniczonych umiejętnościach społecznych osoby takie mogą mieć jeszcze większe nawet trudności z obroną swoich praw w sytuacji konfrontacji z pracownikiem sklepu, kategorycznie żądającym zakrycia twarzy. Podkreślenia wymaga przy tym, że zespół Aspergera nie jest związany z upośledzeniem umysłowym, w związku z czym przy lżejszym nasileniu tej przypadłości cierpiące na nią osoby, nauczywszy się określonych schematów działania, w zasadzie pełnią swoje role społeczne i nie stwarzają przez to wrażenia osób z zaburzeniami.

W związku z powyższym Fundacja Kontroli Społecznej „Nomos” zwróciła się do Biura Prasowego sieci IKEA o wyjaśnienie, w jaki sposób sieć planuje w praktyce weryfikować uprawnienie do niezakrywania twarzy i jak zamierza zapewnić poszanowanie praw osób m.in. z zespołem Aspergera.

Wniosek do sieci IKEA o udzielenie informacji prasowej

Odpowiedź sieci IKEA

Inne duże sieci sklepów w Polsce nie wydały aż tak kategorycznych komunikatów, jednak z informacji pojawiających się w sieciach społecznościowych wynika, że zdarzają się przypadki odmowy obsługi klienta bez maseczki - nawet, gdy klient ten wyraźnie stwierdza, że ma ku temu przeciwwskazania. W związku z tym podobne pytania zadaliśmy też innym sieciom sklepowym.

Zapytanie prasowe do sieci Aldi

Odpowiedź sieci Aldi

Zapytanie prasowe do sieci Auchan

Odpowiedź sieci Auchan

Zapytanie prasowe do sieci Biedronka

Odpowiedź sieci Biedronka

Zapytanie prasowe do sieci Carrefour

Odpowiedź sieci Carrefour

Zapytanie prasowe do sieci Lidl

Zapytanie prasowe do sieci Tesco

Odpowiedź sieci Tesco

Zapytanie prasowe do sieci Żabka

Odpowiedź sieci Żabka