Zgłoszenie lobbingowe w sprawie projektu ustawy o ochronie ludności i stanie klęski żywiołowej

19 września 2022 r.

Fundacja Kontroli Społecznej „Nomos“ skierowała do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji zgłoszenie zainteresowania pracami nad projektem ustawy o ochronie ludności i stanie klęski żywiołowej.

Fundacja krytycznie ocenia projekt w zakresie wycofania się z możliwości wypałacania przez państwo odszkodowań na szkody spowodowane naruszeniem praw i wolności obywateli w czasie trwania stanu klęski żywiołowej. Projekt zakłada wprawdzie możliwość wypłacania pomocy osobom bezpośrednio dotkniętym skutkami klęski żywiołowej (w granicach limitów wskazanych w art. 174 ust. 1 projektu), uchyla jednak przepisy umożliwiające żądanie odszkodowań za straty spowodowane samym ograniczeniem praw i wolności. Tymczasem w ocenie Fundacji rozwiązania legislacyjne powinny być ukierunkowane na jak najszerszą likwidację skutków katastrof, w tym także skutków pośrednich. De lege ferenda Fundacja jest zresztą zdania, że odszkodowania powinny obejmować nie tylko straty majątkowe, ale też i ewentualne szkody osobowe, powstałe np. w wyniku wykonywania nakazów władz publicznych w okresie stanu klęski żywiołowej. Ustawa z dnia 22 listopada 2002 r. o wyrównywaniu strat majątkowych wynikających z ograniczenia w czasie stanu nadzwyczajnego wolności, praw człowieka i obywatela jest punktem wyjścia do kompleksowego uregulowania kwestii odszkodowań i powinna pozostać w mocy, a w dalszej kolejności zostać odpowiednio znowelizowana, tak aby obejmowała również szkody osobowe.

W ocenie Fundacji niezgodna z zasadami demokratycznego państwa prawa jest sytuacja, gdy państwo może wymagać od obywatela znacznych poświęceń dla zwalczania skutków katastrof naturalnych, a jednocześnie umywa ręce od ewentualnych odszkodowań w tym zakresie.

Nadto Fundacja zauważa, że wobec kompleksowego uregulowania zasad funkcjonowania państwa na wypadek działania sił przyrody Fundacja za kuriozum uważa jednoczesne pozostawianie w mocy przepisów umożliwiających nakładanie na obywateli ograniczeń w trybie przewidzianym dla tzw. „stanu epidemii” oraz „stanu zagrożenia epidemicznego”, o których mowa w ustawie z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Skoro projektowaną ustawą prawidłowo pod względem konstytucyjnym rozdziela się quasi stany nadzwyczajne (stan pogotowia i stan zagrożenia) jako skierowane wyłącznie do określonych podmiotów i niepowodujące ograniczeń i praw i wolności osób fizycznych od konstytucyjnego stanu klęski żywiołowej, to jednocześnie powinno się usunąć z obiegu prawnego wielokrotnie krytykowane w orzecznictwie i doktrynie przepisy umożliwiające szeroką ingerencję w prawa obywateli w drodze zwykłych rozporządzeń władzy wykonawczej. Instrumenty ochrony ludności przewidziane w projektowanej ustawie są w ocenie Fundacji wystarczające do walki z zagrożeniem epidemicznym, a przy tym są to przepisy – jak się wydaje – budzące znacznie mniejsze wątpliwości pod względem zgodności z ustawą zasadniczą, ponieważ przewidują nadzwyczajne ograniczanie praw obywateli jedynie w przypadku ogłoszenia klęski żywiołowej. W ocenie Fundacji projektowane stany pogotowia i zagrożenia powinny zastąpić odpowiednio istniejące obocenie stany zagrożenia epidemicznego i epidemii.

Zgłoszenie lobbingowe