Wystąpienie do Ministra Zdrowia w sprawie ewentualnego zakazu wyjazdów zagranicznych

28 marca 2021 r.

Fundacja Kontroli Społecznej „Nomos” wyraża głębokie zaniepokojenie słowami Ministra Zdrowia o możliwym nakładaniu kar na osoby wyjeżdżające za granicę w czasie pandemii COVID-19 – wzorem rozwiązań z Wielkiej Brytanii. Cieszy wprawdzie fakt, że wedle informacji przedstawionej na konferencji prasowej w dniu 25 marca 2021 r. prace nad takim rozwiązaniem nie są aktualnie prowadzone, jednak wypowiedź taka – w świetle dotychczasowej rządowej praktyki niewprowadzania stanów nadzwyczajnych – budzi uzasadnione obawy o poszanowanie konstytucyjnych praw obywateli. Podkreślić w tym miejscu należy, że w sytuacjach kryzysowych, jaką bez wątpienia jest czas epidemii, oprócz bezpieczeństwa zdrowotnego szczególnie ważne jest także bezpieczeństwo prawne.

Kwestia prawa do przekroczenia granicy RP unormowana jest w art. 52 ust. 2 Konstytucji, który stanowi, iż „każdy może swobodnie opuścić terytorium Rzeczypospolitej Polskiej”. Podniesienie tego prawa do rangi normy konstytucyjnej czyni je jedną z ważniejszych swobód obywatelskich. Tym samym – w świetle art. 31 ust. 3 Konstytucji – zabronione jest ograniczanie istoty tego prawa zgodnie z dotychczas przyjętą przez Radę Ministrów praktyką zarządzania pandemią za pomocą rozporządzeń.

Fundacja zwraca uwagę, że nawet stan wyższej konieczności, jakim jest epidemia, nie może w tym zakresie uzasadniać przekraczania kompetencji nadanych rządowi przez ustrojodawcę. Powołanie się na stan wyższej konieczności mogłoby bowiem być uzasadnione jedynie w sytuacji braku możliwości wprowadzenia wspomnianej restrykcji w sposób legalny. Tymczasem Konstytucja przewiduje szczególny tryb działania państwa w sytuacjach kryzysowych, gdy zagwarantowanie bezpieczeństwa obywatelom nie jest możliwe w ramach zwykłych środków konstytucyjnych. Przewiduje mianowicie możliwość wprowadzenia jednego ze stanów nadzwyczajnych. Podkreślenia wymaga, że pozbawienie obywateli prawa do opuszczania terytorium RP możliwe jest jedynie w przypadku wprowadzenia stanu wyjątkowego lub wojennego – nie umożliwia tego nawet stan klęski żywiołowej (art. 233 ust. 3 a contrario oraz art. 233 ust. 1 Konstytucji RP). Świadczy to o szczególnie dużej wadze, jaką ustrojodawca przypisał konstytucyjnemu prawu swobodnego opuszczania terytorium RP.

Jednocześnie Fundacja zdecydowanie odrzuca stanowisko, zgodnie z którym pandemia nie jest właściwym czasem na rozstrzyganie zgodności działania rządu z prawem. Właśnie teraz, w kryzysowej sytuacji, konieczne jest utrzymanie zaufania obywateli do władzy, mocno już przecież nadwątlonego dotychczasowymi, często bezprawnymi działaniami rządu.

W związku z powyższym Fundacja zwróciła się do Ministra Zdrowia o rozważenie rekomendowania Radzie Ministrów złożenia wniosku o wprowadzenie właściwego stanu nadzwyczajnego w przypadku konieczności podjęcia decyzji o zakazie wyjazdów zagranicznych. Umożliwiłoby to w pełni legalne wprowadzanie także i innych obostrzeń, w tym w razie konieczności między innymi ostatnio zakwestionowanego przez Sąd Najwyższy zakazu przemieszczania się po terytorium RP, tudzież tzw. „godziny policyjnej”.

Pismo do Ministra Zdrowia w sprawie zakazu wyjazdów zagranicznych

Odpowiedź Ministra Zdrowia