Stanowisko Fundacji w sprawie transkrypcji zagranicznych aktów małżeństwa osób tej samej płci

15 maja 2026 r.

Fundacja Nomos przedstawiła Ministrowi Cyfryzacji stanowisko w sprawie projektu rozporządzenia w sprawie zmiany rozporządzenia w sprawie wzorów dokumentów wydawanych z zakresu rejestracji stanu cywilnego. W związku z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2026 r., sygn. akt II OSK 216/21 oraz innymi wyrokami sądów administracyjnych, nakazującymi transkrypcję zagranicznych aktów małżeństwa osób tej samej płci do polskich ksiąg stanu cywilnego, Ministerstwo zamierza skorygować wydawane w urzędach wzory odpisów aktów małżeństwa w sposób umożliwiający rejestrację związków par jednopłciowych. Tak zdefiniowany cel regulacji jest w ocenie Fundacji sprzeczny z art. 18 Konstytucji RP, w związku z czym Fundacja skierowała do Ministra Cyfryzacji następujące pismo w ramach konsultacji społecznych:

Szanowny Panie Ministrze,

Odpowiadając na zaproszenie do zaopiniowania projektu rozporządzenia zmieniającego rozporządzenie w sprawie wzorów dokumentów wydawanych z zakresu rejestracji stanu cywilnego w ramach ponownych konsultacji, przedstawiam stanowisko Fundacji Nomos.

W aktualnym uzasadnieniu projektu, w szczególności w ocenie skutków regulacji – w odróżnieniu od projektu pierwotnego – znalazło się wprost stwierdzenie, iż celem projektowanego rozporządzenia jest umożliwienie rejestracji zawartych za granicą małżeństw między osobami tej samej płci. Tym samym deklarowanym celem projektu przestało być jedynie dostosowanie rozporządzenia do brzmienia ustawy, jak pierwotnie zakładano, ponieważ projekt ten staje się narzędziem wprowadzenia istotnej zmiany dotychczasowej definicji małżeństwa funkcjonującej w porządku prawnym. Jako taki podlega on wnikliwej analizie pod kątem zgodności z art. 18 Konstytucji RP.

Fundacja przedstawia w tej sprawie stanowisko krytyczne. W doktrynie prawa konstytucyjnego wskazywano wielokrotnie, że art. 18 Konstytucji nie tylko przyznaje ochronę małżeństwu jako związkowi kobiety i mężczyzny, ale również pełni funkcję normatywno-definicyjną, wyznaczając konstytucyjny model tej instytucji oraz granice dopuszczalnych działań prawodawcy. W piśmiennictwie podkreśla się przy tym, że stanowisko uznające niedopuszczalność konstytucyjną małżeństw osób tej samej płci na gruncie art. 18 Konstytucji ma charakter dominujący (por. L. Garlicki, komentarz do art. 18, [w:] „Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, t. 1, Wstęp”, art. 1–29, red. nauk. L. Garlicki, M. Zubik, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2016, uwaga 7). Istnieją wprawdzie poglądy mniejszościowe dopuszczające wprowadzenie do porządku prawnego pewnych form ochrony związków jednopłciowych, jednak również w ramach tych stanowisk akcentuje się szczególny, odrębny status konstytucyjny małżeństwa jako związku kobiety i mężczyzny (zob. E. Łętowska, J. Woleński, „Instytucjonalizacja związków partnerskich a Konstytucja RP z 1997 r.”, PIP 2013, nr 6, s. 22 i 29).

Tymczasem projektowane rozporządzenie – jak wynika z jego założeń – zmierza do umożliwienia wpisywania zagranicznych aktów małżeństwa osób tej samej płci wprost do polskiego rejestru małżeństw bez wyraźnego zróżnicowania ich sytuacji prawnej względem małżeństw w rozumieniu art. 18 Konstytucji. W ocenie Fundacji prowadzi to do normatywnego zatarcia konstytucyjnie relewantnej różnicy pomiędzy małżeństwem jako związkiem kobiety i mężczyzny a innymi kategoriami związków, co budzi zasadnicze wątpliwości konstytucyjne.

Nie ma przy tym znaczenia, że rozwiązanie to motywowane jest potrzebą wykonania orzeczeń sądów administracyjnych. Orzeczenia sądów w indywidualnych sprawach, nawet jeśli tworzą spójną linię orzeczniczą, nie mają charakteru źródła prawa powszechnie obowiązującego i nie mogą zastępować oceny konstytucyjności aktu normatywnego. Tym samym fakt istnienia określonej linii orzeczniczej nie oznacza automatycznie, że organ władzy wykonawczej powinien wdrażać rozwiązania normatywne budzące zasadnicze zastrzeżenia konstytucyjne. Akty wykonawcze podlegają bowiem samodzielnej ocenie pod kątem zgodności z Konstytucją, a orzecznictwo sądów nie zwalnia Ministra z obowiązku samodzielnej oceny zgodności projektowanych rozwiązań z jej przepisami.

W naszej ocenie projekt prowadzi również do naruszenia zasad poprawnej legislacji wynikających z art. 2 Konstytucji RP. Projektodawca przedstawia zmianę jako techniczne dostosowanie formularzy, podczas gdy z uzasadnienia jednoznacznie wynika, że chodzi o osiągnięcie doniosłego skutku ustrojowego i aksjologicznego. Tak daleko idąca zmiana dotycząca rozumienia instytucji małżeństwa nie powinna być wprowadzana pośrednio, poprzez modyfikację formularzy urzędowych w drodze rozporządzenia, nawet jeżeli wynika z wykładni prawa Unii Europejskiej przyjmowanej w orzecznictwie sądów. Usuwanie ewentualnej kolizji norm ustrojowych prawa krajowego i prawa Unii Europejskiej wykracza bowiem poza kompetencje władzy wykonawczej.

W związku z powyższym – wobec jednoznacznie zadeklarowanej redefinicji celu regulacji – Fundacja rekomenduje całkowite odstąpienie od przedmiotowego projektu.